Bảy giờ sáng. Mình ghé sát mặt vào gương, vạch da lên soi từng chỗ một.
Lỗ chân lông hai bên cánh mũi to thấy rõ. Da hơi xỉn, không tươi tắn như mình mong. Và ở cằm, ngay chỗ tối qua mình mới sờ tay vào, một nốt mụn nhỏ vừa nhú lên. Lại nữa.
Mình quay sang cái ngăn kéo bên cạnh. Bạn biết không, nó đầy. Đầy chai với lọ. Toner này, serum kia, ba bốn loại kem dưỡng, có chai mua xong dùng được hai lần rồi để đó. Cái nào cũng không rẻ. Cộng lại chắc bằng cả tháng tiền chợ.
Vậy mà da mình vẫn vậy. Có giai đoạn còn tệ hơn cả hồi mình chưa chăm gì cả.
Hồi đó mình hay lướt mạng, thấy người ta da căng bóng, mịn màng, không cần lớp nền dày vẫn đẹp. Mình ghen tị thật sự. Tự hỏi sao mình bỏ ra bao nhiêu tiền, bao nhiêu công, mà da cứ ì ạch không lên.
Mình kể bạn nghe chuyện này không phải để bán cho bạn cái gì. Chỉ là sau nhiều năm tự thử rồi tự sai, tự đọc rồi tự chăm cho chính mình, mình rút ra được một cái khung đơn giản. Đơn giản đến mức hồi mới hiểu ra mình hơi tức cười. Và mình ước gì có ai nói với mình sớm hơn.
Sự thật mình mất nhiều năm mới nhận ra: càng chăm kỹ, da càng phản chủ
Bạn có hay nghĩ giống mình hồi đó không: da xấu là tại mình chưa chăm đủ?
Nên mình chăm dữ lắm. Sáng rửa mặt cho sạch. Trưa đi về thấy mặt nhờn nhờn lại rửa. Tối rửa lần nữa, lần này còn kỹ hơn vì nghĩ “cả ngày bụi bặm phải làm cho thật sạch”. Mình toàn chọn loại sữa rửa mặt nào rửa xong thấy mặt khô ráo, kêu ken két, vì cái cảm giác đó làm mình tin là sạch thật.
Rồi serum. Cái này quảng cáo trắng da, mua. Cái kia bảo se lỗ chân lông, mua nốt. Mình chồng hết lớp này lớp kia lên mặt, đêm nào cũng bôi đủ năm sáu bước, nghĩ là đang đầu tư cho da.
Kết quả thì ngược hẳn.
Da mình căng rát. Có hôm rửa xong rát đến mức mình phải nhắm mắt một lúc. Rồi lạ lắm, càng rửa cho hết dầu thì mặt càng đổ dầu nhiều hơn. Tầm xế chiều là bóng nhẫy. Mụn ẩn thì cứ lặn lội nổi lên, đúng mấy chỗ mình hay chà mạnh nhất, hai bên mũi với cằm.
Mãi sau mình mới hiểu ra. Cái mặt mình không phải cái nồi bẩn để mình cọ. Da có một lớp dầu tự nhiên để tự bảo vệ nó. Mình rửa nhiều quá, dùng đồ mạnh quá, chà mạnh quá, là mình lột sạch lớp đó đi. Da hoảng. Nó tưởng đang bị thiếu nên tiết dầu bù lại, tiết còn nhiều hơn cả lúc đầu. Còn lớp bảo vệ mỏng đi thì da dễ kích ứng, dễ nổi mụn hơn.
Hóa ra bao nhiêu công mình bỏ ra, một phần không nhỏ là đang tự phá da mình.
Đọc tới đây mà thấy quen quen, thấy giống mình, thì khoan trách bản thân nhé. Mình cũng từng y hệt vậy.
Nguyên tắc gốc: không có quy trình chăm sóc da chung cho tất cả mọi người
Có một điều mình ước hiểu sớm hơn. Chăm da đúng không phải là làm NHIỀU hơn. Mà là làm ĐÚNG.
Đúng với cái gì? Đúng với loại da của bạn, và đúng với nơi bạn sống, nơi bạn làm.
Da khô, da dầu, da hỗn hợp, da nhạy cảm, mỗi loại cần một cách chăm khác nhau. Người da khô mà bôi đồ kiềm dầu thì càng khô căng. Người da dầu mà bôi kem quá dày thì bí, dễ lên mụn. Cái routine (quy trình chăm da) bạn chép y nguyên từ một video trên mạng, của một người da khác bạn, sống ở khí hậu khác bạn, thì sao mà hợp được.
Chuyện bạn sống ở đâu cũng quan trọng. Người ngồi văn phòng máy lạnh cả ngày khác với người chạy ngoài đường nắng bụi. Người ở nơi không khí trong lành khác với người mỗi chiều về mặt dính một lớp bụi mịn nhìn thấy được.
Cho nên mình không đưa bạn một công thức cứng để làm theo từng li. Mình kể bạn nghe một cái khung. Ba trụ thôi. Bạn lấy cái khung này rồi tự chỉnh cho vừa da mình.
Trụ 1 — Làm sạch nhẹ: buổi tối một lần là đủ
Trụ đầu tiên, và là chỗ mình sai nặng nhất ngày xưa. Làm sạch.
Sự thật làm mình ngỡ ngàng lúc mới biết: với phần lớn mọi người, rửa mặt một lần vào buổi tối là đủ. Một lần thôi. Buổi tối để rửa đi lớp bụi, dầu, mọi thứ tích cả ngày trên mặt. Còn nếu bạn sống hay làm ở nơi nhiều bụi bẩn thật sự, kiểu chạy ngoài đường nhiều, thì thêm một lần nữa cũng được. Chỉ thế thôi.
Quan trọng nhất là chữ “nhẹ”. Không xà phòng mạnh, không loại rửa xong da kêu ken két. Không chà, không kỳ, không dùng máy rửa mặt quay tít cho “sâu”. Bạn chỉ cần xoa nhẹ nhàng bằng đầu ngón tay, dùng nước mát hoặc hơi âm ấm, đừng nước nóng. Nước nóng rửa cũng làm da khô thêm.
Bạn để ý cảm giác da sau khi rửa nhé. Nếu làm đúng, da sẽ thấy sạch nhưng vẫn mềm, vẫn dễ chịu, không có cái cảm giác khô căng như bị kéo. Còn nếu rửa xong mà mặt căng đến mức bạn thấy rõ từng thớ, hơi rát, thì đó không phải “sạch”. Đó là da bạn đang kêu cứu.
Mình nhớ lần đầu đổi sang rửa nhẹ, mình còn thấy bất an, kiểu “vầy đã sạch chưa ta”. Nhưng vài hôm sau da đỡ rát hẳn. Lạ vậy đó.
Trụ 2 — Bù dưỡng ẩm: rửa xong là phải trả lại cái vừa lấy đi (kể cả da dầu)
Trụ thứ hai. Đây là bước ngày xưa mình hay bỏ qua nhất, nhất là những hôm lười.
Chuyện đơn giản thế này. Rửa mặt, dù nhẹ tới đâu, cũng cuốn đi một phần dầu tự nhiên trên da. Nên rửa xong, bạn phải trả lại. Trả bằng một lớp kem dưỡng ẩm nhẹ. Nhẹ thôi nhé, không cần loại đặc quánh, dày bịch, bít kín cả mặt. Chỉ cần đủ để da không bị bỏ trống ngay sau khi vừa làm sạch.
Mình biết kiểu gì cũng có bạn da dầu đang nhíu mày: “Da mình đã dầu nhẹp rồi, bôi dưỡng ẩm vô có mà dầu thêm”.
Mình từng nghĩ y chang vậy. Nhưng nó ngược đời lắm. Nhớ cái chuyện da bị lấy mất dầu thì tiết bù không? Da dầu mà bị làm khô, nó lại càng tiết dầu tợn. Còn khi da được cấp đủ ẩm, được “yên tâm” là không thiếu nước, thì nhiều khi nó lại bớt tiết dầu đi. Tức là dưỡng ẩm đúng cách có khi còn giúp da dầu dịu lại, chứ không phải đổ thêm dầu vào lửa.
Nên bạn da dầu đừng sợ bước này. Chọn loại mỏng nhẹ, thấm nhanh là được.
Còn bạn da khô thì đây đúng là bước cứu cánh. Da khô mà thiếu dưỡng ẩm thì căng, bong, nhìn xỉn và lộ nếp nhăn rõ hơn. Đừng tiếc bước này.
Trụ 3 — Quan sát và điều chỉnh: da bạn mới là người ra đề, không phải video hướng dẫn
Trụ thứ ba. Về thao tác thì ít, nhưng về tư duy thì mình thấy đây là trụ quan trọng nhất.
Trước hết nói nhanh chuyện buổi sáng, vì nhiều bạn hay hỏi. Buổi sáng thường bạn không cần rửa lại mặt bằng sữa rửa mặt đâu, vì tối qua đã rửa sạch rồi. Sáng ra da chỉ hơi có chút dầu thừa thôi. Bạn dùng toner lau nhẹ cho sạch lớp dầu thừa đó, rồi thoa một lớp dưỡng ẩm nhẹ. Kể cả da dầu cũng vậy. Nhẹ nhàng thế là đủ cho buổi sáng.
Còn tẩy tế bào chết thì sao? Cái này nhiều bạn nghiện, ngày nào cũng tẩy cho da “láng”. Đừng. Da khô thì khoảng một lần một tuần là được rồi. Tẩy mỗi ngày thực ra cũng là một kiểu chà mạnh, lại quay về đúng cái vòng làm mỏng da, kích ứng, đổ dầu bù mà mình kể ở trên.
Một điều nữa mình muốn nhắc. Dùng đúng đồ cho loại da mình. Mình thấy nhiều bạn không hề bị mụn nhưng vẫn mua nguyên bộ sản phẩm trị mụn về dùng để “phòng xa”. Đừng làm vậy. Đồ trị mụn thường khá mạnh, dùng lên làn da đang khỏe đang lành có khi lại làm nó kích ứng, khô, rồi sinh ra đúng cái vấn đề mà bạn định phòng. Da bạn không có bệnh thì đừng bắt nó uống thuốc.
Và đây là phần cốt lõi của cả trụ này. Bạn phải tự làm người quan sát cho da mình.
Da không đứng yên một chỗ. Mùa hanh khô nó khác mùa nồm ẩm. Tới kỳ nội tiết nó khác. Tuần nào bạn thức khuya, căng thẳng nhiều, nó cũng khác. Không có cái routine nào đúng mãi mãi, đúng cho mọi ngày.
Nên mình tập cho mình thói quen sáng nào cũng nhìn da một chút. Hôm nay nó khô hơn à, vậy ban ngày mình thêm chút dưỡng ẩm. Hôm nay nó đổ dầu nhiều à, mình kẹp sẵn tờ giấy thấm dầu trong túi, dầu lên thì thấm nhẹ, đừng rửa lại. Da lên đề, mình giải. Đơn giản vậy.
Nghe thì có vẻ lười, nhưng thật ra đây mới là cách chăm da tinh tế nhất. Bạn lắng nghe da, chứ không bắt da nghe theo một cái video xa lạ.
Khi nào nên dừng tự xử và đi gặp bác sĩ da liễu
Phần này mình muốn nói thật rõ với bạn.
Cái khung ba trụ ở trên, mình chia sẻ cho làn da bình thường, khỏe mạnh, chăm hằng ngày. Kiểu da hơi xỉn, hơi khô, thỉnh thoảng một hai nốt mụn lặt vặt, lỗ chân lông to nhẹ. Những thứ thường ngày đó.
Nhưng nếu da bạn đang ở mức nặng hơn thế, thì xin bạn đừng tự thử mãi ở nhà. Mụn viêm sưng đỏ nhiều, đau nhức. Da nổi mẩn, ngứa rát kéo dài. Một tình trạng nào đó dai dẳng hoài không đỡ dù bạn đã chăm nhẹ nhàng tử tế mấy tuần liền. Những lúc như vậy, người nên gặp là bác sĩ da liễu, chứ không phải thêm một chai serum nữa trên mạng.
Mình nói thẳng luôn, vì biết nhiều bạn ngại: đi khám da liễu không phải là bạn thất bại. Cũng không có nghĩa là bạn sẽ bị bắt đi tiêm, đi làm gì ghê gớm như bạn sợ. Nhiều khi chỉ là được nhìn đúng vấn đề và được hướng dẫn đúng đường, đỡ phải mò mẫm tốn kém như mình ngày xưa.
Mình không hứa với bạn cái khung này chữa khỏi được mọi thứ, hay làm da hết sạch vấn đề một trăm phần trăm. Da mỗi người mỗi khác. Mình chỉ chia sẻ cái đã giúp chính mình bớt khổ. Còn ranh giới nào cần người có chuyên môn, mình mong bạn đừng ngại bước qua.
Câu hỏi thường gặp
Da dầu có cần dưỡng ẩm không, hay bôi vào lại càng dầu thêm?
Có, da dầu vẫn cần dưỡng ẩm nhé. Mình hiểu cái lo này, vì hồi xưa mình cũng nghĩ vậy. Nhưng khi bạn cứ làm da khô đi, da sẽ tiết dầu bù lại còn nhiều hơn. Còn khi nó được cấp đủ ẩm, nhiều khi nó lại bớt đổ dầu. Bí quyết là chọn loại dưỡng ẩm mỏng nhẹ, thấm nhanh, đừng loại đặc quánh dày bịch là được.
Một ngày nên rửa mặt mấy lần?
Với phần lớn mọi người, một lần vào buổi tối là đủ. Buổi tối để rửa đi lớp bụi và dầu tích cả ngày. Nếu bạn sống hoặc làm ở nơi nhiều bụi bẩn thật sự, chạy ngoài đường nhiều, thì thêm một lần nữa cũng được. Buổi sáng thường chỉ cần dùng toner lau nhẹ lớp dầu thừa rồi dưỡng ẩm, không nhất thiết phải rửa lại bằng sữa rửa mặt.
Bao lâu thì nên tẩy tế bào chết một lần?
Đừng tẩy mỗi ngày. Với da khô, khoảng một lần một tuần là hợp lý. Tẩy quá thường xuyên thực chất cũng là một kiểu chà mạnh, làm mỏng da, gây kích ứng và khiến da đổ dầu bù. Nếu da bạn đang nhạy cảm hay đang kích ứng, cứ tạm ngưng bước này một thời gian.
Da mình không bị mụn, có nên dùng sản phẩm trị mụn để phòng ngừa không?
Không nên. Đồ trị mụn thường khá mạnh, dùng lên làn da đang khỏe lành có khi lại làm nó kích ứng và khô, rồi sinh ra đúng cái vấn đề bạn định phòng. Da không có bệnh thì đừng bắt nó uống thuốc. Cứ làm sạch nhẹ và dưỡng ẩm cho da khỏe trước đã.
Kết bài: bớt đi cho đúng, đừng thêm vào cho nhiều
Nếu cả bài này rút lại còn một câu, thì là thế này. Làn da đẹp không đến từ cái lọ kem đắt nhất, mà từ việc bạn hiểu da mình và đối xử dịu dàng với nó.
Mình mất nhiều năm, mất kha khá tiền, mới đi ngược lại được cái suy nghĩ “phải chăm thật nhiều”. Hóa ra với mình, chăm đúng lại là chăm ít đi. Bớt rửa, bớt chà, bớt chồng chất chai lọ. Chỉ giữ lại những gì da thật sự cần.
Và đây là điều mình thích nhất khi nói với bạn: tối nay, bạn không cần mua thêm một chai lọ nào cả. Không cần ra tiệm, không cần lên mạng đặt hàng. Bạn chỉ cần rửa mặt nhẹ tay hơn một chút, rồi thoa lại một lớp dưỡng ẩm nhẹ. Vậy là bạn đã đi đúng hướng rồi.
Bạn cứ thử cái khung này vài tuần xem. Vừa làm vừa nhìn da mình phản ứng thế nào, rồi chỉnh lại cho riêng bạn. Da bạn sẽ cho bạn biết nó thích gì.
Nếu thấy hợp, bạn theo dõi blog của mình nhé. Mình sẽ kể tiếp những chuyện chăm da khác trên hành trình này, hành trình da khỏe lên một cách nhẹ nhàng mà không phải tốn kém hay đụng tới dao kéo. Mình muốn đi cùng bạn đoạn đường đó.
Mấy điều mình kể ở đây là kinh nghiệm cá nhân của riêng mình sau nhiều năm tự chăm da, không phải lời khuyên y khoa. Da mỗi người một khác, nên cái hợp với mình chưa chắc hợp với bạn. Nếu da bạn có vấn đề nặng hay dai dẳng, bạn nhớ đi gặp bác sĩ da liễu nha.
Diễm Phúc — một người mê chăm da, nhiều năm tự mày mò đọc, tự thử nghiệm trên chính làn da mình rồi ngồi kể lại cho bạn nghe. Mình không phải bác sĩ, chỉ là người đi trước bạn vài bước trên cùng một con đường, và muốn bạn đỡ vấp hơn mình ngày xưa.